शिव महापुराण कथा नोट्स मराठी shiv puran katha marathi
PART-1
* मंगलाचरण के श्लोक*
अस्मद गुरुभ्यो नमः , अस्मत परम गुरुभ्यो नमः, अस्मत
सर्व गुरुभ्यो नमः , श्री राधा कृष्णाभ्याम्
नमः, श्रीमते रामानुजाय नमः
लम्बोदरं
परम सुन्दर एकदन्तं, पीताम्बरं त्रिनयनं परमंपवित्रम् ।
उद्यद्धिवाकर
निभोज्ज्वल कान्ति कान्तं, विध्नेश्वरं सकल विघ्नहरं नमामि।।१।।
शरीरं स्वरूपं ततो
कलत्रं यशश्चारु चित्रं धनं मेरु तुल्यं।
मनश्चै न लग्नं
श्री गुरु रङ्घ्रिपद्मे ततः किं ततः किं ततः किं ततः किम्।।२।।
नारायणं
नमस्कृत्य नरं चैव नरोत्तमम् ।
देवीं
सरस्वतीं व्यासं ततो जयमुदीरयेत् ।।३।।
जयतु जयतु देवो
देवकीनन्दनोऽयं जयतु जयतु कृष्णो वृष्णिवंशप्रदीपः ।
जयतु जयतु
मेघश्यामलः कोमलाङ्गः जयतु जयतु पृथ्वीभारनाशो मुकुन्दः॥४।।
कृष्ण
त्वदीयपदपङ्कजपञ्जरान्तं अद्यैव मे विशतु मानसराजहंसः ।
प्राणप्रयाणसमये
कफवातपित्तैः कण्ठावरोधनविधौ स्मरणं कुतस्ते ॥ऽ।।
बर्हापीडं नटवरवपुः
कर्णयोः कर्णिकारं
बिभ्रद् वासः
कनककपिशं वैजयन्तीं च मालाम् ।
रन्ध्रान्
वेणोरधरसुधया पूरयन गोपवृन्दैः
वृन्दारण्यं
स्वपदरमणं प्राविशद् गीतकीर्तिः ।।६।।
ध्यायेन्नित्यं महेशं रजतगिरिनिभं चारुचन्द्रावतंसं,
रत्नाकल्पोज्ज्वलांगं
परशुमृग वराभीतिहस्तं प्रसन्नम्।
पद्मासीनं
समन्तात् स्तुतममरगणैर्व्याघ्रकृत्तिं वसानं
विश्वाद्यं
विश्वबीजं निखिलभयहरं पंचवक्त्रं त्रिनेत्रम्।।।।७।।
रामाय रामभद्राय
रामचंद्राय वेधसे
रघुनाथाय नाथाय
सीताया पतये नम:।। ८।।
अंजना
नंदनं वीरं जानकी शोक नाशनं!
कपीश
मक्ष हंतारं वंदे लंका भयंकरं!!९।।
मूकं करोति वाचालं
पङ्गुं लङ्घयते गिरिं ।
यत्कृपा तमहं वन्दे
परमानन्द माधवम् ॥१०।।
भक्त
भक्ति भगवंत गुरु चतुर नाम बपु एक। इनके पद वंदन कीएँ नासत विध्न अनेक ।।
ब्रह्ममुरारि सुरार्चित लिंगं निर्मलभासित शोभित लिंगम् |
जन्मज दुःख विनाशक लिंगं तत्प्रणमामि सदाशिव लिंगम् ‖ 1 ‖
देवमुनि प्रवरार्चित लिंगं कामदहन करुणाकर लिंगम् |
रावण दर्प विनाशन लिंगं तत्प्रणमामि सदाशिव लिंगम् ‖ 2 ‖
सर्व सुगंध सुलेपित लिंगं बुद्धि विवर्धन कारण लिंगम् |
सिद्ध सुरासुर वंदित लिंगं तत्प्रणमामि सदाशिव लिंगम् ‖ 3 ‖
कनक महामणि भूषित लिंगं फणिपति वेष्टित शोभित लिंगम् |
दक्षसुयज्ञ विनाशन लिंगं तत्प्रणमामि सदाशिव लिंगम् ‖ 4 ‖
कुंकुम चंदन लेपित लिंगं पंकज हार सुशोभित लिंगम् |
संचित पाप विनाशन लिंगं तत्प्रणमामि सदाशिव लिंगम् ‖ 5 ‖
देवगणार्चित सेवित लिंगं भावै-र्भक्तिभिरेव च लिंगम् |
दिनकर कोटि प्रभाकर लिंगं तत्प्रणमामि सदाशिव लिंगम् ‖ 6 ‖
अष्टदळोपरिवेष्टित लिंगं सर्वसमुद्भव कारण लिंगम् |
अष्टदरिद्र विनाशन लिंगं तत्प्रणमामि सदाशिव लिंगम् ‖ 7 ‖
सुरगुरु सुरवर पूजित लिंगं सुरवन पुष्प सदार्चित लिंगम् |
परमपदं परमात्मक लिंगं तत्प्रणमामि सदाशिव लिंगम् ‖ 8 ‖
लिंगाष्टकमिदं पुण्यं यः पठेश्शिव सन्निधौ |
शिवलोकमवाप्नोति शिवेन सह मोदते ‖
इति श्री लिंगाष्टकम् ||
श्री
शिव महापुराण कथा – प्रस्तावना
परम मंगलमय परात्पर
परब्रह्म परमपिता परमात्मा अकारण करुणावरूणालय अकारण करुणाकारक अचिंत
कल्याणगुणगुणनिधान सर्वेश्वर सर्वाधिकपती श्रेष्ठ आचरणवान प्रजेचे सुखदाता आणि
संहारकर्ता पार्वतीनाथ प्रथमादि गणांचे स्वामी आकाश आदी अष्टमूर्तींचे विश्वरूप
विज्ञानाचे पूर्ण ज्ञाता देवाधिदेव त्रिनेत्रधारी दुःस्वप्ननाशक पंचतत्वोत्पादक
विश्वेश्वर मंगलकर्ता आदि अंतरहित सर्वांचे कारण श्री सांब सदाशिव भगवानांच्या
चरणी कोटिशः नमन नतमस्तक वंदन आणि अभिनंदन। परांबा भगवती जगदीश्वरी शंकर
शिवप्राणवल्लभा आदी जगतात व्याप्त असणारी जगताची आधारभूत परम शक्ती श्री जगदंबा
माता पार्वतीच्या चरणी कोटी कोटी प्रणाम। समस्त भूतादिक —
सीयराम
मय सब जग जानी, करहु प्रणाम
जोर जुग पानी ।
समुपस्थित
भगवद्भक्त शिवकथा अनुरागी सज्जनो, भक्तिमयी मातृशक्ती
भगिनी बांधवो, भगवच्चरणचंचरीक भगवत्पादारविंदमकरंदरस पिपासू
सुधीजन, भूविभावुक रसिक बृंदजन। आपल्या सर्वांचे हे परम
सौभाग्यच आहे की भगवान शंभू शिवाय या सुंदर कथेस समवेत होऊन या शिवकथा मंदाकिनीत
बुडण्याचा शुभ अवसर प्राप्त झाला आहे। जीवनात असा क्षण फार मोठ्या पुण्याने
मिळणारा असतो। श्री शिव महापुराण कथा फार दिव्य आणि विलक्षण आहे। याच कथेचे
अनुसंधान करून बारह आदित्य आपले कार्य करतात।
श्री शिव
महापुराणाचा शब्दार्थ — शिव म्हणजे कल्याण
(कल्याण करणारा) जो कीर्ती आणि ज्ञानासह धर्म, अर्थ,
काम आणि मोक्षाला विस्ताराने संतुष्ट आणि पुष्ट करतो आणि नेहमी
नेहमीच्या साठी आपल्या चरणी भक्ती प्राप्त करून देतो, तोच
शिव कल्याण। पुढे महापुराण या शब्दाचा अर्थ — महा म्हणजे सर्व प्रकारे आणि सर्वात
श्रेष्ठ जे असते ते महा म्हणतात आणि पुराण म्हणजे जे लेखनी ग्रंथ कला रूपाने
प्राचीन असेल किंवा जे लेखनी ग्रंथ कथा रूपाने जुने असले तरी जगतील जीवांना नेहमी
नवीन ज्ञान, शांती आणि आनंद देत नवीन किंवा सोपे जीवनाचे
उपदेश देत सनातन प्रभूशी संबंध जोडतात, तेच पुराण।
कथेचा अर्थ असा की
— परमात्म्याच्या सानिध्यात निवासाच्या सुखाची अनुभूती स्थापन करून देणे किंवा
परमात्म्याच्या तत्त्वाचे ज्ञान करून परमात्म्याशी संबंध जोडणे आणि शरीर सोडल्यावर
त्या परमात्म्याच्या दिव्य सानिध्यात पोहोचवून परमात्म्याची सायुज्य मुक्ती म्हणजे
प्रभूच्या चरणी विलीन करणे, यालाच कथा म्हणतात। श्री
शिव महापुराण श्री वैष्णव भक्तीचे उद्गम ग्रंथ आहे। वेद आणि उपनिषदांचे सार आहे।
भगवंत शिव रससिंधू आहे। ज्ञान, वैराग्य आणि भक्तीचे घर किंवा
प्रसूति आहे। शिव तत्त्वाला प्रकाशित करणारा अलौकिक प्रकाशपुंज आहे। मृत्यूलाही
मंगलमय बनवणारे आहे। विशुद्ध ज्ञानशास्त्र आहे। मानव जीवनाला सुखमय बनवणारे आहे।
व्यक्तीला आणि समाजाला सभ्यता, संस्कृती आणि संस्कार देणारे
आहे। आध्यात्मिक रस वितरणाचे प्याऊ आहे। परम सत्याची अनुभूति करून देणारे आहे।
किंवा मृत्यूच्या भयापासून मुक्त करणारे आहे। हे श्री शिव महापुराण कथा शिवस्वरूप
आहे, हे कल्याणप्रद आहे।
हे शिव महापुराण
एकादश खंड असलेले आहे आणि विश्वेश्वर, रुद्र आदी
सात संहिता आहेत। शिव महापुराणाच्या प्रारंभी महात्म्याचे वर्णन केले आहे, जे सात अध्यायांत आहे। प्रारंभीच्या दोन अध्यायांत श्री शिव महापुराणाची
महिमा आणि देवराजाला देवलोकाची प्राप्ती। मध्यतील तीन अध्यायांत चंचुलेचे वैराग्य,
चंचुलेला शिवपदाची प्राप्ती आणि बिंदुगाचे उद्धार। अंतिम दोन
अध्यायांत श्री शिवपुराण श्रवणविधी आणि श्रोत्यांनी पाळावयाचे नियम सांगितले आहेत।
महात्म्याचा अर्थ — महिमा = महात्म्य ज्ञान पूर्वकं श्रद्धा भवति। महिमेच्या
ज्ञानानंतरच त्यात श्रद्धा उत्पन्न होते।
जाने बिनु न होत परतीति। बिनु परतीति होत नहीं प्रीति ।।
आऊया शिवजींचे
ध्यान करून आपण महात्म्य कथेत प्रवेश करूया —
सच्चिदानन्द रूपाय भक्तानुग्रह कारिणे।
माया निर्मित विश्वाय माहेश्वराय नमो नमः।।
सत् + चित् + आनंद
= सच्चिदानंद। सत् म्हणजे त्रिकालावधी ज्याचे अस्तित्व सत्य असते। चित् म्हणजे
प्रकाश,
अर्थात जो स्वतः प्रकाशवान आहे आणि आपल्या प्रकाशाने सर्वांना
प्रकाशित करणारा आहे। आनंद म्हणजे आनंद, जो स्वतः आनंदस्वरूप
असून संपूर्ण जगाला आनंद प्राप्त करून देतो। अशा कार्यांचा करणारा सच्चिदानंद
म्हणतात।
ते सच्चिदानंद
कल्याणस्वरूप आदिशिवच आहेत। अर्थात सत् ही शिव आहेत, चित्
ही शिव आहेत आणि आनंद ही शिव आहेत।
आणि ज्यांचे आदि,
मध्य आणि अंत हे तिन्ही सत्य आहेत, आणि सत्य
होते आणि सत्य राहील। अशा शाश्वत सनातन श्री शिवालाच सच्चिदानंद म्हणतात। रूपाय
म्हणजे अशा गुण किंवा धर्म किंवा रूप असणारे। भक्तानुग्रह कारिणे — आपल्या
भक्तांवर अनुग्रह करणारे।
माया निर्मित
विश्वाय — ते आपल्या मायेने विश्वाची निर्मिती, पालन आणि
संहार करतात। माहेश्वराय नमो नमः — अशा देवांचे देव महादेव महेश्वरांच्या चरणी
कोटी-कोटी प्रणाम।
शौनकजींच्या
साधनविषयक प्रश्नावर सूतजींचे त्यांना शिव महापुराणाची महिमा सांगणे —
हे
हे सूत महाप्राज्ञ सर्वसिद्धान्तवित् प्रभो।
आख्याहि
मे कथासारं पुराणानां विशेषतः।। मा-१-१
शौनकजींनी विचारले
— हे सूतजी, ज्ञान आणि वैराग्यासह भक्तीने प्राप्त
होणारी विवेकबुद्धी कशी असते? साधुपुरुष काम, क्रोध आदी विकारांचे निवारण कसे करतात?
जीवाश्चासुरतां
प्राप्ताः प्रायो घोरे कलाविह। मा-१-३
कलियुगात जीव
असुरस्वभावी झाले आहेत, त्यांना शुद्ध करण्याचे
उपाय काय आहे? आपण मला असे काही साधन सांगा जे कल्याणकारी
वस्तूंमध्ये श्रेष्ठ असेल, ज्याच्या करण्याने लवकर
अंतःकरणाची शुद्धी व्हावी आणि निर्मल पुरुषाला नेहमीच्या साठी शिवजींची प्राप्ती
व्हावी। तेव्हा श्री सूतजी म्हणाले —
धन्यस्त्वं मुनिशार्दूल श्रवण प्रति लालसः।
अतो विचार्य सुधिया वच्मि शास्त्रं महोत्तमम्।। मा-१-६
हे ऋषिवृंद,
आपण धन्य आहात, आपल्यात कथा ऐकण्याची उत्सुकता
आहे तर ऐका, मी एक अत्यंत उत्तम शास्त्राचे वर्णन करतो। हे
शास्त्र भक्ती उत्पन्न करणारे आहे, शिवजींना प्रसन्न करणारे
आहे, कालरूपी सर्पाचा नाश करणारे रसायनस्वरूप आहे। सर्वप्रथम
या शास्त्राचे शिवजींनी आपल्या श्रीमुखाने श्री सनतकुमारजींना सांगितले, म्हणून याचे नाव शिव महापुराण आहे।
